Usługi ekosystemowe stanowią podstawowy element funkcjonowania systemów społeczno-ekologicznych, obejmując strumienie korzyści, jakie ludzie czerpią z funkcjonowania ekosystemów.

Są to wszelkie zjawiska, procesy i funkcje przyrodnicze, które wspierają i regulują życie na Ziemi mając bezpośrednie lub pośrednie znaczenie dla dobrostanu człowieka. Obejmują one usługi zaopatrzeniowe (np. produkcja biomasy, dostęp do wody), regulacyjne (m.in. sekwestracja węgla, regulacja obiegu wody, kontrola erozji gleb), wspierające, takie jak obieg materii i procesy glebotwórcze oraz kulturowe (rekreacja, wartości estetyczne i edukacyjne). Więcej informacji o usługach ekosystemowych na tej stronie.

W kontekście zmian klimatu oraz rosnącej presji antropogenicznej, zdolność ekosystemów do świadczenia usług ulega istotnym przekształceniom. Degradacja siedlisk i fragmentacja krajobrazu prowadzą do osłabienia mechanizmów regulacyjnych, co zwiększa podatność systemów społeczno-ekologicznych na ekstremalne zjawiska pogodowe wynikające z postępujących zmian klimatycznych.

Usługi ekosystemowe w województwie lubuskim

Projekt badawczo-rozwojowy Enhanced Multi-Source Information for Natural Capital Assessment and Monitoring (EO-BALP-CCN1), realizowany przez Park Technologii Kosmicznych B+R+I z Zielonej Góry oraz Instytut Geodezji i Kartografii z Warszawy wspólnie z Baltic Satellite Services Łotwa i dofinansowany ze środków Europejskiej Agencji Kosmicznej obejmował będzie analizę i próbę waloryzacji wybranych usług ekosystemowych (ang.: ecosystem services, ES) dla obszaru województwa lubuskiego.

Analizy będą bazowały na wieloźródłowych danych geoprzestrzennych, ze znaczącym udziałem danych pochodzących ze zdalnej (teledetekcyjnej) obserwacji Ziemi (ang.: Earth Observation data, EO) prowadzonej z pułapu satelitarnego, w szczególności z programu ESA Copernicus oraz produktach geoinformatycznych Copernicus Land Monitoring Service (CLMS). Integracja danych EO z modelami środowiskowymi pozwala na tworzenie map funkcjonalnych usług ekosystemowych oraz identyfikację obszarów o kluczowym znaczeniu dla adaptacji do zmian klimatu i ograniczania ich skutków.

Uwzględnione zostanie pięć zagadnień tematycznych spośród trzech podstawowych typów usług ekosystemowych, (zgodnie z przyjętą przez Europejską Agencję Środowiska klasyfikacją Common International Classification of Ecosystem Services CICES, Version 5.2):

1. Produkcja roślinna w miastach jako przykład zaopatrzeniowych usług ekosystemowych
2. Łagodzenie efektu miejskiej wyspy ciepła jako przykład regulacyjnych usług ekosystemowych
3. Redukcja zanieczyszczeń powietrza jako przykład regulacyjnych usług ekosystemowych
4. Retencja wody: redukcja zagrożenia powodziowego i suszy jako przykład regulacyjnych usług ekosystemowych
5. Atrakcyjność krajobrazu dla rekreacji i turystyki jako przykład kulturowych usług ekosystemowych

Krajobraz

W projekcie istotny jest również kontekst krajobrazu. Ochrona krajobrazu to jeden z kluczowych aspektów polityki przestrzennej, wynikający zarówno z regulacji krajowych, jak i zobowiązań międzynarodowych. Według Europejskiej Konwencji Krajobrazowej krajobraz to „obszar postrzegany przez ludzi, którego charakter jest wynikiem działania i interakcji czynników przyrodniczych i/lub ludzkich”. Takie podejście uzasadnia zbieżność celów realizowanego projektu z celami ww. Konwencji. Są nimi promowanie ochrony, zagospodarowania i planowania krajobrazu, a także organizacja i koordynacja współpracy europejskiej w tworzeniu gospodarki zrównoważonego rozwoju i dobrostanu społeczeństwa.

Ważnym elementem niniejszego projektu jest zasób opracowany w wyniku Audytu Krajobrazowego przeprowadzonego dla województwa lubuskiego w 2024 roku. Jest to obszerna charakterystyka opisowa krajobrazów lubuskiego wraz z bogatą dokumentacją fotograficzną oraz kartograficzną w postaci geodanych. Jednostki Krajobrazowe wydzielone w procesie audytu zostały przyjęte jako odniesienie dla wyników uzyskanych w niniejszym projekcie.

Wyniki projektu

Rezultaty projektu zostaną przedstawione w formie kartograficznej, w postaci tematycznych map cyfrowych udostępnianych w formie aplikacji on-line typu „WEB-GIS”. Aplikacja zawiera wszystkie warstwy tematyczne opracowane w ramach poszczególnych zagadnień.

Zestaw wynikowych danych przestrzennych zasili platformę GeoHub realizowaną w ramach projektu EO-BALP.