Usługi ekosystemowe stanowią podstawowy element funkcjonowania systemów społeczno-ekologicznych, obejmując strumienie dóbr i korzyści, jakie ludzie czerpią z funkcjonowania ekosystemów. Są to wszelkie zjawiska, procesy i funkcje przyrodnicze, które wspierają i regulują życie na Ziemi mając bezpośrednie lub pośrednie znaczenie dla dobrobytu i dobrostanu człowieka. Obejmują one usługi zaopatrzeniowe (np. produkcja biomasy, dostęp do wody), regulacyjne (m.in. sekwestracja węgla, regulacja obiegu wody, kontrola erozji), wspierające, takie jak obieg materii i procesy glebotwórcze oraz kulturowe (rekreacja, wartości estetyczne i edukacyjne).

W kontekście zmian klimatu oraz rosnącej presji antropogenicznej, zdolność ekosystemów do świadczenia usług ulega istotnym przekształceniom. Degradacja siedlisk i fragmentacja krajobrazu prowadzą do osłabienia mechanizmów regulacyjnych, co zwiększa podatność systemów społeczno-ekologicznych na ekstremalne zjawiska pogodowe wynikające z postępujących zmian klimatycznych.

Usługi ekosystemowe w województwie lubuskim

Projekt badawczo-rozwojowy Enhanced Multi-Source Information for Natural Capital Assessment and Monitoring (EO-BALP-CCN1), realizowany przez Park Technologii Kosmicznych B+R+I z Zielonej Góry oraz Instytut Geodezji i Kartografii z Warszawy wspólnie z Baltic Satellite Services Łotwa i dofinansowany ze środków Europejskiej Agencji Kosmicznej obejmował będzie analizę i próbę waloryzacji wybranych usług ekosystemowych (ang.: ecosystem services, ES) dla obszaru województwa lubuskiego.

Uwzględnione zostanie pięć zagadnień tematycznych spośród trzech podstawowych typów usług ekosystemowych, (zgodnie z przyjętą przez Europejską Agencję Środowiska klasyfikacją Common International Classification of Ecosystem Services CICES, Version 5.1):

1. Produkcja roślinna w miastach jako przykład zaopatrujących usług ekosystemowych
2. Łagodzenie efektu miejskiej wyspy ciepła jako przykład regulujących usług ekosystemowych
3. Redukcja zanieczyszczeń powietrza jako przykład regulujących usług ekosystemowych
4. Retencja wodna i zagrożenie powodziowe jako przykład regulujących usług ekosystemowych
5. Atrakcyjność wizualna krajobrazu w kontekście rekreacji i odpoczynku jako przykład kulturowych usług ekosystemowych

Analizy będą bazowały na wieloźródłowych danych geoprzestrzennych, ze znaczącym udziałem danych pochodzących ze zdalnej (teledetekcyjnej) obserwacji Ziemi (ang.: Earth Observation data, EO) prowadzonej z pułapu satelitarnego, w szczególności z programu ESA Copernicus oraz produktach geoinformatycznych w nim wytwarzanych. Integracja danych EO z modelami środowiskowymi pozwala na tworzenie map funkcjonalnych usług ekosystemowych oraz identyfikację obszarów o kluczowym znaczeniu dla adaptacji do zmian klimatu i ograniczania ich skutków.

Krajobraz

W projekcie istotny jest również kontekst krajobrazu. Ochrona krajobrazu to jeden z kluczowych aspektów polityki przestrzennej, wynikający zarówno z regulacji krajowych, jak i zobowiązań międzynarodowych. Wyniki analiz usług ekosystemowych zostaną odniesione do jednostek krajobrazowych wyznaczonych w procesie audytu krajobrazowego przeprowadzonego w lubuskim w 2024 roku.

Wyniki projektu

Rezultaty projektu zostaną przedstawione w formie kartograficznej, w postaci tematycznym map cyfrowych udostępnianych w formie geoportalu z możliwością pobrania danych.