Uzyskany wynik wskazuje, iż badanie ankietowe EO-BALP-CCN1 dotarło do kluczowych grup docelowych, obejmujących użytkowników produktów geoinformatycznych stosowanych w działaniach planistycznych, badaniach naukowych oraz zarządzaniu.

Struktura respondentów według typu instytucji

Analiza wyników ankiety oraz profili respondentów pozwala wyróżnić następujące kategorie instytucjonalne:

Typ instytucji	Liczba respondentów	Udział procentowy
Administracja publiczna (JST)	33	64,7%
Działalność gospodarcza	7	13,7%
Instytucje akademickie / uczelnie	6	11,8%
Inne / trudne do zaklasyfikowania	5	9,8%
Razem	51	100%

Respondenci reprezentowali szerokie spektrum stanowisk, w tym:

1. specjaliści i inspektorzy ds. GIS, ochrony środowiska i planowania przestrzennego: 17
2. dyrektorzy, kierownicy wydziałów oraz kadra zarządzająca: 14
3. nauczyciele akademiccy (adiunkci, profesorowie, wykładowcy): 6
4. przedstawiciele władz samorządowych (wójtowie, burmistrzowie, prezydenci miast oraz ich zastępcy): 3
5. właściciele firm oraz przedstawiciele sektora gospodarczego: 7
6. pozostali pracownicy administracyjni i techniczni: 4

Administracja publiczna stanowi dominującą grupę użytkowników, co potwierdza praktyczne znaczenie danych EO w kontekście planowania przestrzennego, gospodarki wodnej, ochrony środowiska oraz lokalnych analiz krajobrazowych. Sektor naukowy i akademicki wykorzystuje dane głównie do badań, dydaktyki oraz prac eksperckich. Biznes reprezentowany jest przez firmy doradcze, GIS, geodezyjne oraz technologiczne, zainteresowane praktycznym wdrażaniem danych i usług EO. Pozostałe podmioty obejmują organizacje tematyczne, klastry technologiczne, instytucje edukacyjne oraz niezależnych specjalistów.

Kwestionariusz badania ankietowego — odpowiedzi

---

1. Zintegrowane dane wieloźródłowe GIS

Poprosiliśmy o określenie, w jakim stopniu korzystają Państwo w swojej pracy zawodowej z poniżej wymienionych tematycznych danych geoprzestrzennych, wskazując ocenę od 1 (zdecydowanie nie korzystam), do 5 (korzystam bardzo często).

Odpowiedzi:

Ranking	Typ geodanych	Średnia ocena	Mediana ocen
1.	Ortofotomapa	3.92	5
2.	Użytkowanie terenu	3.76	4
3.	Infrastruktura transportowa	3.73	4
4.	Ukształtowanie terenu	3.43	4
5.	Hydrografia	3.06	3
6.	Roślinność i lasy	3.02	3
7.	Gleby	2.84	3
8.	Produkcja rolna	2.49	2
9	Jakość powietrza	2.14	2
10.	Turystyka	2.08	2

Grupa respondentów charakteryzuje się wysokim poziomem kompetencji technicznych. Większość z nich pracuje w samorządzie lokalnym, leśnictwie i środowisku akademickim wykorzystując podstawowy zestaw danych geoprzestrzennych w codziennej działalności. Poziom zainteresowania innymi typami danych niż bazowe dane GIS jest poniżej przeciętnego. Najczęściej wykorzystywane są ortofotomapy, dane o użytkowaniu terenu oraz jego modele 3D. Może to sugerować, że nowe, tematyczne produkty powinny pełnić funkcję warstw nakładkowych na te znane podstawy.

Z kolei dane dotyczące turystyki, jakości powietrza i produkcji rolnej są najmniej wykorzystywane, co wskazuje, że priorytetowe zadania tej grupy odbiorców koncentrują się na innych zadaniach, nie dostrzegając potencjalnych wartości usług ekosystemowych.

2. Satelitarne dane obrazowe i produkty pochodne

Poprosiliśmy o określenie, w jakim stopniu korzystają Państwo w swojej pracy zawodowej z poniżej wymienionych obrazowych danych satelitarnych i/lub produktów im pochodnych. Proszę ocenić od 1 (zdecydowanie nie korzystam), do 5 (korzystam bardzo często).

Odpowiedzi:

Ranking	Typ danych	Średnia ocena	Mediana ocen
1.	Zasięgi wystąpienia powodzi	3.06	3
2.	Wysokorozdzielcze obrazy RGB	2.84	3
3.	Zanieczyszczenie powietrza	2.57	2
4.	Zasięgi wystąpienia pożarów	2.43	2
5.	Temperatura powierzchni	2.43	2
6.	Zobrazowania multispektralne	2.39	2
7.	Wskaźniki NDVI/NDRE	2.12	2
8.	Zobrazowania radarowe	2.08	2

Wyniki w tej sekcji wskazują na ogólnie niższą użyteczność danych EO i ich pochodnych, o czym świadczą niższe wartości mediany. Analiza obecnej przydatności produktów EO ujawnia wyraźny nacisk na zarządzanie ryzykiem i ocenę wizualną w oparciu o obrazy o wysokiej rozdzielczości, przy niskim obecnym wskaźniku adopcji produktów spektralnych i klimatycznych.

Zasięg powodzi ma najwyższy wskaźnik wykorzystania. Potwierdza to krytyczne, praktyczne znaczenie danych EO w zarządzaniu kryzysowym i planowaniu związanym z zagrożeniami wodnymi. Obrazy RGB o wysokiej rozdzielczości są wykorzystywane przede wszystkim jako wysokiej jakości, aktualna wizualna warstwa bazowa, często uzupełniając lub zastępując standardowe, zazwyczaj przestarzałe bazy danych ortofotomap lotniczych. Temperatura powierzchni wskazuje na wcześniejsze umiarkowane wykorzystanie, co sugeruje istniejącą wiedzę na temat ich zastosowania w monitorowaniu klimatu (prawdopodobnie w związku z upałami miejskimi).

Obrazowanie wielospektralne, a także produkty pochodne, takie jak indeksy NDVI/NDRE, wykazują umiarkowany poziom wykorzystania przez specjalistów GIS. Analiza odpowiedzi w ankietach ujawnia, że ​​respondenci wykazują ograniczoną znajomość indeksów roślinności uzyskanych z danych satelitarnych. Co zastanawiające, zbiory danych NDVI i obrazy radarowe uznano za mało istotne dla analiz usług ekosystemowych.

Zanieczyszczenie powietrza wydaje się być zagadnieniem nowym, ale kluczowym. Obecnie niskie wykorzystanie, ale wysoka pozycja w sekcji 6 sugeruje znaczną lukę w obecnej dostępności danych, którą projekt EO-BALP-CCN1 powinien wypełnić. Pozostałe tematy stanowią wyspecjalizowany, rzadko wykorzystywany produkt dla tej grupy użytkowników, co wskazuje na niską ogólną znajomość, a tym samym potencjalną użyteczność.

3. Jednostki krajobrazowe

Ochrona krajobrazu to jeden z kluczowych aspektów polityki przestrzennej, wynikający zarówno z regulacji krajowych, jak i zobowiązań międzynarodowych. Wsparcie tych procesów jest jednym z nadrzędnych celów niniejszego projektu, dlatego przyjętym odniesieniem przestrzennym są jednostki krajobrazowe (JK) wydzielone w procesie audytu krajobrazowego. Audyt to identyfikacja i ocena wartości krajobrazu oraz rekomendacje działań na rzecz jego ochrony. Dlatego zadaliśmy pytanie:

Ogólny wniosek z odpowiedzi wyraźnie wskazuje na niską akceptację operacyjną. 41,2% odbiorców dostrzega bezpośrednią, wyraźną możliwość zastosowania koncepcji jednostek krajobrazowych w swojej pracy zawodowej. Jest to odsetek wymiernie niski, biorąc pod uwagę znaczenie polityki planowania przestrzennego i audytów krajobrazowych w Polsce.

Wyzwaniem może być tu przełożenie szczegółowej, często skomplikowanej akademickiej metodologii wyznaczania jednostek krajobrazowych na praktyczne, legalistyczne i łatwe do powielenia narzędzia planowania miejskiego. Większość wydziałów planowania działa w oparciu o ustalone jednostki administracyjne (gminne/powiatowe), co utrudnia przyjęcie nowej, złożonej jednostki przestrzennej bez jasnych zachęt prawnych lub finansowych.

Jednocześnie, podali Państwo bardzo trafne przykłady wykorzystania JK, m. in.:

• są przydatne w analizie zmian środowiskowych i ocenach oddziaływania na środowisko,
• planowanie przestrzenne,
• do analizy środowiskowej przydatnej w procesie planowania przestrzennego na szczeblu gminnym,
• wskazanie przy sporządzaniu zwłaszcza planów miejscowych,
• jako podstawowa jednostka do analiz wieloatrybutowych, granice jednostek do określania rozkładu przestrzennego zjawisk mierzonych punktowo,
• detekcja zmian,
• zaznaczenie istniejących form ochrony przyrody zgodnie z danym z Centralnego Rejestru Form Ochrony Przyrody oraz form ochrony przyrody rekomendowanych do utworzenia zgodnie z Audytem Krajobrazowym.

Implikacje dla projektu: produkty zakorzenione w ramach JK są postrzegane jako bardzo obiecujące narzędzie, ale wymagają: lepszego wyjaśnienia zasad tworzenia, spójnych metod delimitacji, integracji z istniejącymi jednostkami administracyjnymi. Być może należy traktować je jako nowe, atrakcyjne narzędzie „premium”, wymagające dalszej, dedykowanej edukacji/promocji.

4. Usługi ekosystemowe

Usługi ekosystemowe to wkład ekosystemów w korzyści uzyskiwane w działalności gospodarczej, społecznej, kulturalnej i innej działalności człowieka. Jest to nowatorskie podejście w badaniach środowiskowych oraz polityce przestrzennej i niniejszy projekt obejmuje wybrane zagadnienia z tej tematyki.

Badanie ankietowe pokazuje, że koncepcja usług ekosystemowych stanowi względnie uznaną ramę w sferze zawodowej respondentów. Ponad połowa respondentów (51%) potwierdziła, że ​​zetknęła się już z tym terminem. Ten wskaźnik sugeruje, że zasady ES przenikają już do administracji publicznej i powiązanych sektorów badawczych.

Podstawy zawodowe: kluczowym odkryciem jest to, że osoby znające ten termin wskazały swoją działalność zawodową jako źródło tej wiedzy. Wskazuje to, że ich rozumienie ma charakter praktyczny i jest powiązane z zadaniami regulacyjnymi lub projektowymi, a nie z biernym doświadczeniem akademickim. Literatura naukowa oraz (w mniejszym stopniu) literatura branżowa również odgrywają istotną rolę jako źródło wiedzy o ES. Co ciekawe, choć najmniej liczne, dają o sobie znać media społecznościowe.

5. Usługi ekosystemowe uwzględnione w projekcie

Wynikiem projektu będzie zestaw produktów geoinformatycznych w postaci wskaźników i map tematycznych obejmujących konkretne aspekty wybranych usług ekosystemowych (ES).

W tej części kwestionariusza ankiety poprosimy o określenie przydatności niżej wymienionych produktów w Państwa działalności zawodowej. Poziom zainteresowania wyrażono poprzez porównanie median i średnich dla wszystkich opcji w ramach danego zagadnienia, zadeklarowanych w skali potencjalnej przydatności Lickerta (1 – nieprzydatne, 5 – bardzo przydatne).

Usługa Ekosystemowa	Średnia	Mediana
1. Rolnictwo miejskie: produkcja roślinna w miastach jako przykład zaopatrujących usług ekosystemowych	2.43	2
2. Łagodzenie efektu miejskiej wyspy ciepła jako przykład regulujących usług ekosystemowych	2.88	3
3. Redukcja zanieczyszczeń powietrza jako przykład regulujących usług ekosystemowych	2.87	3
4. Retencja wodna i zagrożenie powodziowe jako przykład regulujących usług ekosystemowych	3.05	3
5. Atrakcyjność wizualna krajobrazu w kontekście rekreacji i odpoczynku jako przykład kulturowych usług ekosystemowych	2.78	3

Wyniki charakteryzują się przeciętnym poziomem użyteczności, co może wynikać z przeciętnego poziomu wiedzy na temat usług komunalnych i zbiorowości lokalnych, przedstawionego powyżej. Łatwo jednak wskazać tu kwestie o wyższej użyteczności, takie jak retencja wody i ryzyko powodzi, upały miejskie i zanieczyszczenie powietrza. Co ciekawe, najmniej uwagi respondentów poświęcono zaopatrywaniu usług komunalnych, takich jak miejska produkcja rolna.

5.1. Produkcja roślinna w miastach jako przykład zaopatrujących usług ekosystemowych

Zbiory tematyczne dotyczące jakości i struktury produkcji rolnej, szacowanej wielkości produkcji rolnej oraz przestrzennego zróżnicowania upraw z wyraźną dominacją odpowiedzi 1 wydają się mało przydatne dla respondentów:

Trudno wskazać przyczynę takiego wyniku. Tematem o najwyższej użyteczności jest rozszerzanie i zmniejszanie obszarów produkcji rolnej. Może to wynikać z faktu, że część respondentów ankiety to urzędnicy zajmujący się planowaniem przestrzennym, jak również ze specyfiki obszarów FUA w województwie lubuskim, na których wyraźnie dominują lasy.

Istotną rolę może również odgrywać struktura jakościowa upraw, w której wyraźnie dominują winnice. Z jakiegoś powodu urzędnicy i planiści w regionie nie widzą uzasadnienia dla monitorowania tych procesów. Rekomendacja dla projektu: jak najatrakcyjniej przedstawić znaczenie tematu, prezentując wyniki indeksacji produkcji w ujęciu pieniężnym.

5.2. Łagodzenie efektu miejskiej wyspy ciepła jako przykład regulujących usług ekosystemowych

Produkty proponowane w tej sekcji ankiety, zostały uznane za najbardziej istotne dla ewentualnych działań respondentów. Analiza odpowiedzi wykazała, że ​​respondenci najczęściej wskazywali na zasięg i stan terenów zielonych oraz odległość do terenów podmokłych jako istotne dane do oceny efektu chłodzenia miasta. Brak odniesień do danych dotyczących temperatury powierzchni ziemi (LST) zwraca uwagę i może odzwierciedlać ograniczoną świadomość lub doświadczenie respondentów w zakresie danych związanych z LST.

Wyniki w tej sekcji sugerują, że respondenci wykazują stosunkowo niską znajomość danych satelitarnych, wskaźników roślinności, wskaźnika NDVI, obrazów radarowych i temperatury powierzchni (LST), bazując na ortofotomapach, modelach terenu i obrazach o wysokiej rozdzielczości do monitorowania obszarów miejskich i powodzi. Respondenci najczęściej uznawali zasięg i stan terenów zielonych oraz bliskość terenów podmokłych za przydatne dane do oceny usług ekosystemowych, podczas gdy zbiory danych wieloczasowych i inne informacje pochodzące z obserwacji Ziemi były w dużej mierze pomijane.

5.3. Redukcja zanieczyszczeń powietrza jako przykład regulujących usług ekosystemowych

W kontekście redukcji zanieczyszczenia powietrza, jako przykładu regulacji usług ekosystemowych, respondenci wskazali, że najbardziej przydatne dane dotyczą również zasięgu i stanu terenów zielonych. W tym temacie respondenci zwrócili niewielką uwagę na wykorzystanie wieloczasowych zbiorów danych, co może sugerować brak świadomości lub zrozumienia danych satelitarnych wśród ankietowanych uczestników.

Chociaż ogólne wykorzystanie danych dotyczących jakości powietrza jest niskie, produkty obserwacji Ziemi dla środowiska miejskiego są nadal uważane za cenne – ale przede wszystkim jako elementy analizy zmian w czasie, a nie jako codzienny monitoring.

5.4. Retencja wodna i zagrożenie powodziowe jako przykład regulujących usług ekosystemowych

Te zagadnienia wzbudziły największe zainteresowanie respondentów, co może wynikać ze specyfiki geograficznej regionu: obecności dużej rzeki, stosunkowo mało zróżnicowanego terenu, a co za tym idzie, wyższego niż przeciętne zagrożenia powodzią.

Dane dotyczące ryzyka powodziowego okazują się najbardziej przydatne. Co istotne, większość respondentów wykazała zainteresowanie ryzykiem powodziowym związanym z podziałem administracyjnym, czego nie można zaobserwować w odniesieniu do jednostek krajobrazowych.

Geoinformatyczna reprezentacja potencjalnej retencji wody wydaje się najmniej przydatna dla respondentów, o czym świadczą najniższe mediany odpowiedzi, niezależnie od odniesienia. Wyniki są tu bardziej wyrównane, z wyraźną obecnością ocen 5 i 4, co wskazuje na poziom istotności powyżej neutralnego. W przeciwieństwie do poprzedniego przykładu, jednostki administracyjne są faworyzowane nieco mniej niż jednostki krajobrazowe.

Interpretacja: Gminy i powiaty wykazują pewien poziom zapotrzebowania na dane dotyczące retencji – co potwierdza istotność tematu w kontekście zmian klimatu i ryzyka związanego z powodziami, podtopieniami i suszą. Wyniki w tej sekcji są niejednoznaczne, dlatego sugeruje się opracowanie wszystkich wskazanych powyżej warstw tematycznych.

5.5. Atrakcyjność wizualna krajobrazu w kontekście rekreacji i odpoczynku jako przykład kulturowych usług ekosystemowych

Wszystkie trzy opcje uzyskały niemal identyczną ocenę, ze średnią bliską 2,8 i medianą równą 3. Wynik nieco zaskakuje, biorąc pod uwagę ponadprzeciętną atrakcyjność turystyczną regionu.

Usługa ta, odniesiona do jednostek administracyjnych (gminy, powiaty), otrzymała najwyższe oceny. Może to wynikać z potrzeby osadzenia planowania i podejmowania decyzji w ramach prawnych i administracyjnych. Podczas gdy jednostki krajobrazowe oferują lepszy kontekst merytoryczny, podział administracyjny jest niezbędny do wdrażania wszystkich przepisów, planów lokalnych i audytów.

ES dotyczący jednostek krajobrazowych otrzymał nieco inne oceny. Użytkownicy uważają, że kategoryzowanie atrakcyjności krajobrazu w oparciu o naturalne i funkcjonalne jednostki krajobrazowe (obszary o spójnym charakterze) jest najbardziej wartościowe dla ich zadań zawodowych. Sugeruje to, że specjaliści (zwłaszcza w zakresie planowania przestrzennego i ochrony środowiska) cenią kontekst krajobrazowy, a nie tylko lokalizację administracyjną.

Najniższą użyteczność osiągnął produkt w postaci ciągłych danych liczbowych odniesionych do siatki 1×1 km. Chociaż jest to standardowy format danych środowiskowych, brak kategoryzacji lub odniesienia do konkretnej jednostki (krajobrazowej lub administracyjnej) sprawia, że ​​produkt jest mniej użyteczny dla praktyków. Potrzebują oni gotowych, skategoryzowanych informacji (np. „Wysoka atrakcyjność”, „Średnia atrakcyjność”) dotyczących obszaru zarządzania, a nie surowych danych liczbowych. Wydaje się, że w tym obszarze podejście do tematu można zoptymalizować poprzez wprowadzenie atrakcyjnych form prezentacji kartograficznej, szczególnie w przypadku danych ciągłych i siatkowych.

6. Forma dostarczanych danych geoprzestrzennych

Pytanie w tej sekcji brzmiało: Gdyby mieli Państwo skorzystać z omawianych produktów geoinformatycznych, jaka jest ich preferowana forma (format)?

Wykres przedstawia preferencje co do typu i formatu danych geoprzestrzennych. Chociaż usługi typu geoportal wyraźnie dominują, istotną rolę odgrywają również dane do pobrania (GML/SHP/geobazy danych). Usługi renderowania treści (WMS/WMTS/WFS) wydają się najmniej pożądane. Co ciekawe, mapy papierowe są nadal w użyciu, o czym świadczą niektóre odpowiedzi.

Oznacza to, że platforma wizualizacji i dostępu musi być głównym punktem dystrybucji. Infrastruktura PTK jest gotowa do wdrożenia usługi geoportalowej. W rzeczywistości możliwa jest integracja wszystkich usług wskazanych przez respondentów, zarówno w zakresie dynamicznego dostępu, jak i pobierania plików. Ze względu na najmniejsze zainteresowanie, wdrożenie funkcjonalności takich jak API czy drukowanie pozostaje dyskusyjne i najprawdopodobniej nie zostanie wdrożone.

---

Podsumowanie

Celem niniejszego badania ankietowego było określenie zakresu, w jakim dane geoprzestrzenne, w tym satelitarne, są wykorzystywane przez potencjalnych użytkowników końcowych projektu. Zauważono, że respondenci nie byli zbyt dobrze zaznajomieni z danymi satelitarnymi, wskaźnikami roślinności, takimi jak NDVI, obrazami radarowymi ani temperaturą powierzchni lądu (LST). W codziennej praktyce najczęściej korzystają z ortofotomap, modeli terenu i obrazów o wysokiej rozdzielczości.

Wyniki te pokazują, że świadomość istnienia nowoczesnych danych obserwacji Ziemi jest nadal dość ograniczona wśród potencjalnych użytkowników, mimo że dane te są łatwo dostępne dzięki europejskim inicjatywom, takim jak program Copernicus Europejskiej Agencji Kosmicznej. W praktyce wiele osób nadal traktuje dane geoprzestrzenne głównie jako narzędzia wizualizacyjne, a nie źródła informacji analitycznych. Wskazuje to na wyraźną potrzebę szkoleń i praktycznych przykładów, które mogłyby pokazać, jak wskaźniki satelitarne mogą wspierać lokalne planowanie, monitorowanie środowiska i zrównoważone zarządzanie przestrzenią. Zbudowanie takiego zrozumienia pomogłoby połączyć dostępne dane z rzeczywistymi potrzebami i zastosowaniami w codziennym podejmowaniu decyzji.

Możliwość wykorzystania jednostek krajobrazowych (JK) dostarcza jasnych i praktycznych przykładów zastosowania tego podejścia w zarządzaniu przestrzenią i środowiskiem. Kluczowe zastosowania obejmują:

• analizę zmian w środowisku i użytkowaniu gruntów,
• zarządzanie zasobami leśnymi (szczególnie istotne w województwie lubuskim),
• wsparcie planowania przestrzennego i audytów krajobrazowych na poziomie gmin,
• wyznaczanie obszarów chronionych i identyfikacja stref o wysokich walorach przyrodniczych lub wizualnych,
• ocenę potencjalnego wpływu inwestycji w zależności od charakteru i wrażliwości krajobrazu.